Hücre Nedir?

Hücre Nedir?

Irmaktaki balıklar, dağdaki çalılar, ormandaki ağaçlar, topraktaki böcekler… Tüm bu bitki ve hayvanlar, hücre dediğimiz yapı bloklarından oluşmaktadır. Bir canlı bünyesinde çalışmasını gerçekleştiren görevini ve işlevini yerine getiren bütün hücreler bir uyum içerisinde hareket ederler. Bununla birlikte diğer canlılık özelliğine sahip bakteriler ve protozoa gibi sadece tek bir hücreye sahip yapılarda aynı işlevleri ve görevleri yerine getirmektedirler. Canlılık özelliği taşıyan tek veya çok hücreli yapılardaki bu hücreler ışık mikroskobu olmadan çıplak gözle görünemeyecek kadar küçüktürler.

Farklı canlıdaki veya aynı canlının farklı kısımlarındaki hücreler bir çok benzerlik ve farklılığa sahiptirler. Aslında hücreler binlerce yıllık süreçlerde farklı ortamlara ve çeşitli rollere adapte olmuşlardır. Yıllar geçse de süreçler geride bırakılmış olsa da hücreler için değişmeyen bazı özel yetenekler vardır: gerekli maddelerin hücre içine alınması, gereksiz ve atık maddelerin hücrenin dışına atılması, hücrenin korunması ve hücrenin kendini çoğaltması.

 

Bir hücre, iç yapısı ve iç yapısındaki görevli yapılar.

 

Hücre Nedir?

Hücreler, insan yaşamında etkin rol oynayan, çok küçük boyutlara sahip paket yapılardır. Paket yapı denmesinin nedeni ise bütün hücrelerin hücre zarı adı verilen bir zar ile çevrelenmesinden ötürüdür. Bu hücre zarı olarak adlandırılan yapıya plazma membranı da denilmektedir.

 

Hücre zarı ve yapısı

 

Hücre zarları, suyu seven maddeler ya da hidrofilik maddelerin hücreye girmesini ya da hücreden çıkmasını fiziksel olarak önleyen fosfolipitler olarak adlandırılan yağ bazlı moleküllerden oluşan bir katman tarafından çevrelenmiştir. Ayrıca bu zar, çeşitli fonksiyonları, görevleri ve işlevleri yerine getiren proteinleri de bünyesinde barındırır. Bu proteinlerin bir kısmı hücreye girecek olan veya çıkacak olan maddeleri ayırt etme özelliğine sahip birer bekçi yapı niteliğindedirler. Diğer bir kısmı ise hem organizmanın bir parçası olarak hem de yabancı olarak hücrenin tanımlanması ve belirteçlik işlevini yerine getirir. Hücre zarı, seçici geçirgen olma özelliğine bu proteinler sayesinde sahiptir.

 

Bir hücre içerisinde sitoplazma görüntüsü

 

Zar ile çevrelenmiş hücre yapısının içi su bazlı bir yapıdır. Sitoplazma adı verilen bu sıvı hücresel yapı elemanlarını bünyesinde barındırır. Her ne kadar hücre zarları sulu ortamlarda doğal engeller oluştursa da, bir hücrenin hayatta kalması için; içerisinde barındırdığı, hücrenin yaşamını sağlayan çeşitli yapıları koruması için gerekli olan enerji  oldukça fazladır. Sitoplazma sayesinde içerisinde bulunan yapılar ve hücrenin kendisi koruma altındadır. Ancak bahsedildiği gibi bu korumanın karşılığı olarak da büyük oranda bir enerjiye ihtiyaç vardır. Hücreler sitoplazmalarını koruman için enerjilerinin %30’a yakın bir kısmını kullanmaktadırlar.

Hücrelerin Yaptığı Bileşenler Nelerdir?

Yukarıda da bahsedildiği üzere sitoplazma sıvısı, çok sayıda işlevsel ve yapısal birime ev sahipliği yapmaktadır. Bu yapılar molekül veya organel formunda olup hücre içi görevlerden sorumludurlar. Hücre içi organik moleküller,  hücre fonksiyonları için gerekli olan nükleik asitleri, proteinleri, karbonhidratları ve lipitleri içerir.

Nükleik asitler:

Bir hücrenin genetik kodunu içeren moleküllerdir. İki ana nükleik asit sınıfı vardır: deoksiribonükleik asit (DNA) ve ribonükleik asit (RNA). DNA, hücreyi oluşturmak, geliştirmek ve sürdürmek için gerekli olan tüm bilgilere sahip moleküldür. RNA, DNA’da depolanan bilgi ile ilişkili çeşitli rollere sahiptir.

 

Hücre yapısındaki nükleik asit modeli

 

Proteinler:

Hücreler , genomu çoğaltmaya yardımcı olmak ve hücre bölünmesinin altında yatan derin yapısal değişiklikleri gerçekleştirmek için proteinleri kullanır. Proteinler, aminoasit adı verilen daha küçük yapı taşlarından oluşmaktadırlar. Hem katalitik hem de yapısal olarak hücrede çeşitli görevleri yerine getirirler. Örneğin enzim olarak adlandırılan bir tür proteinler hücresel molekülleri , bir hücrenin enerji ihtiyaçlarını karşılamaya, destek yapıları oluşturmaya veya atıkları dışarı atmaya yardımcı olabilecek başka biçimlere dönüştürür.

 

Bir hücrenin yapısına yer alan Proteinleri oluşturan aminoasitler

 

Karbonhidratlar:

Hücre bünyesinde yer alan önemli görevleri olan başka bir organik molekül türüdür. Hücre içerisinde nişasta ve şeker olarak yer edinirler. Basit karbonhidratlar ve kompleks karbonhidratlar olarak iki sınıfa ayrılırlar. Basit karbonhidratlar, hücrenin ani gerçekleşen istekleri ve ihtiyaçları için kullanılırken; kompleks karbonhidratlar, hücre içi enerji  depoları olarak kullanılırlar. Kompleks karbonhidratlar, hücre tanıma işlevinde önemli bir rol oynadıkları için hücre yüzeyinde de yer alırlar.

 

Bir hücrenin yapısına yer alan Karbonhidrat şekerleri

 

Lipitler:

Lipitler ve yağ molekülleri, hücre zarının temel bileşenidir. Hem hücre zarının hem de hücre zarı içerisinde yer alan yapıların yapısında yer alırlar. Enerji depolanmasının yanı sıra hücrelerdeki ve kan dolaşımındaki sinyallerini hücrenin iç kısmına aktarmakla görevlidirler.

 

Bir hücrenin yapısına yer alan Lipit yapısı

 

Hücreler bu bileşik yapılı moleküllerin yanı sıra bir çok hücresel görev ve işleve sahip yapıları da bünyesinde barındırırlar: Kloroplast, mitokondri, golgi aygıtı, çekirdek …

Hücre çeşitleri nelerdir?

Bilim adamları, hücreleri boyutlarına ya da şekline göre gruplamak yerine, tipik olarak onları genetik bileşenlerinin nasıl çervelendiğine göre sınıflandırırlar. Bir hücre içindeki DNA sitoplazmadan ayrılmazsa, o hücre bir prokaryot hücredir. Bakteriler ve arkeler gibi tüm prokaryotlar, tek hücrelidirler. Zarla çevrili belirgin bir çekirdeği ve zarlı organelleri olan hücreler ise ökaryot hücrelerdir. Amipler gibi bazı ökaryotlar, tek hücreli canlılardır. Diğer ökaryot hücreler, çok hücreli organizmaların bir parçasıdır. Tüm bitkiler ve hayvanlar ökaryot hücrelerden oluşur.

 

Prokaryot ve ökaryot hücre

Yazar Hakkında

Henuz yorum yok

forum Henuz yorum yok

Ilk yorum yapan siz olun

Bir yorum yaz

menu
menu